-
Data publikacji: 25 września 2026
„Nec Hercules contra plures”. Społeczna i organizacyjna aktywność mieszkańców Gminy Jastków. Historia i współczesność
Łacińska sentencja „Nec Hercules contra plures” – nawet Herkules nie poradzi wielu – bywa często interpretowana jako pochwała działań zespołowych. Jedenasty tom serii Z dziejów Jastkowa i okolic podejmuje ten wątek, analizując zjawisko lokalnej współpracy na przykładzie wybranej podlubelskiej gminy.
Przedmiotem opisu są różnorodne formy zaangażowania społecznego. W monografii omówiono działalność Ochotniczych Straży Pożarnych z ponad stuletnią tradycją, a także Kół Gospodyń Wiejskich, zespołów ludowych, harcerstwa, spółdzielni sadowniczych, stowarzyszeń i samorządów uczniowskich. Autorzy ukazują te inicjatywy jako proces ciągły – od XIX-wiecznych korzeni lokalnego ruchu obywatelskiego po funkcjonowanie współczesnych organizacji pozarządowych.Publikacja jest pokłosiem sympozjum naukowego, które odbyło się 25 marca 2026 roku w Pałacu Budnych. Jej dużym atutem jest połączenie spojrzenia teoretyków i praktyków. Obok badaczy z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej oraz Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, głos zabrali w niej ludzie na co dzień prowadzący opisywane organizacje. Dzięki temu opracowania naukowe sąsiadują w tomie z relacjami z pierwszej ręki i bezpośrednimi doświadczeniami.
Osobne miejsce poświęcono sadownictwu w Dąbrowicy. Zarysowano historię Rejonowej Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej i półwiecze pracy miejscowych sadowników. Stanowi to wyrazisty przykład współdziałania, które w bezpośredni sposób przełożyło się na gospodarczy rozwój regionu.
Książka jest adresowana do mieszkańców gminy i pasjonatów lokalnej historii, ale stanowi również wartościowe opracowanie dla badaczy społeczeństwa obywatelskiego oraz samorządowców, którzy poszukują sprawdzonych w praktyce wzorców społecznej współpracy.
Spis treści
- Paweł Jędrejek, Słowo od Wójta Gminy Jastków – s. 7
- Cezary Taracha, Wstęp – s. 9
- Teresa Kot, Geneza i działalność organizacji pozarządowych w Polsce na przykładzie Gminy Jastków – s. 11
- Paweł Jędrejek, Od tradycji do nowoczesności. Rola Ochotniczych Straży Pożarnych w budowaniu bezpieczeństwa lokalnego na przykładzie Gminy Jastków – s. 51
- Teresa Kot, Historia i współczesne formy zorganizowanej aktywności kobiet wiejskich. Działalność kół gospodyń wiejskich w Gminie Jastków – s. 61
- Kamil Ziółkowski, Zespół Pieśni i Tańca „Dąbrowica” – s. 81
- Wiktor Paśnikowski, „Harcerstwo to przygoda”. Harcerskie inicjatywy na terenie Gminy Jastków – s. 107
- Jerzy Sadawa, Stowarzyszenie „Ornak”, czyli dzielić się pasją – s. 121
- Joanna Kaznowska, Stowarzyszenie „U Źródeł Ciemięgi” – s. 135
- Cezary Taracha, Pomiędzy tradycją a wyzwaniami współczesności. Kilka uwag na temat sadownictwa w Dąbrowicy – s. 147
Tom 11 serii Z dziejów Jastkowa i okolic. Studia i materiały, wydawanej we współpracy z Instytutem Historii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. Zadanie współfinansowane ze środków Gminy Jastków.
-
Data publikacji: 20 września 2026
„Szkód ustalić się nie da…” Losy ziemian i ich majątków w latach II wojny światowej i powojnia
W kościołach parafialnych w całej Polsce stoją ławki kolatorskie, w których dziś już nikt nie zasiada. Rodziny, które miały w parafii prawo patronatu, dawno nie mieszkają w swoich siedzibach. Został po nich grobowiec na cmentarzu – i niewiele więcej.
Ósmy tom serii Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie opowiada, jak do tego doszło. Trzynaście studiów obejmuje lata 1939–1945 i pierwsze powojenne dekady, a biografie poszczególnych przedstawicieli rodów doprowadzone są do drugiej połowy XX wieku.
Autorzy piszą o funkcjonowaniu majątków pod okupacją niemiecką i sowiecką, o udziale ziemian w konspiracji, o represjach, wysiedleniach i wojennych migracjach. Osobne miejsce zajmuje reforma rolna 1944 roku i to, co przyniosła: parcelację, przejmowanie rezydencji przez państwo, rozproszenie archiwów rodzinnych, bibliotek i galerii.
Tom zamyka pytanie o etos: co zostało z poczucia powinności wobec państwa u oficerów wywodzących się z ziemiaństwa, którzy po 1945 roku służyli w Ludowym Wojsku Polskim, pod inną przysięgą i z innymi sojusznikami.
Zawartość tomu:
- I. Ziemiaństwo w planach władzy ludowej – komunistyczny projekt wymiany elit, próby współpracy ziemian z nową władzą, reforma rolna w majątku Zamoyskich z Kozłówki, losy senatorów-ziemian
- II. Losy rodów i ich siedzib – Morstinowie z Raciborska, Włodkowie z Dąbrowicy, Piaseccy i Popkowice, Łosiowie z Adamowa i Piotrowic, Rydlowie i Kopeccy, siedziby powiatu bialskiego
- III. Rodowe zbiory, galerie – wysocka galeria Zamoyskich i jej związki z Łańcutem, miniatury Czartoryskich z Gołuchowa i Zamoyskich z Kozłówki
- IV. Próby zachowania etosu – przedwojenni oficerowie w Ludowym Wojsku Polskim
Spis treści
Wstęp (Hubert Łaszkiewicz) – s. 7
I. Ziemiaństwo w planach władzy ludowej
- Marcin Kruszyński, Komunistyczny projekt wymiany elit ziemiańsko-inteligenckich jako jedna z konsekwencji zakończenia II wojny światowej w Polsce. Uwagi zebrane – s. 15
- Ariel Orzełek, Próba współpracy ziemian z władzą komunistyczną u progu Polski Ludowej na przykładach Ksawerego Pruszyńskiego i Dominika Horodyńskiego – s. 31
- Katarzyna Kot, Reforma rolna 1944 roku w majątku Zamoyskich z Kozłówki – s. 47
- Jarosław Maciej Zawadzki, Los senatorów-ziemian i ich domów w obliczu realizacji postanowień reformy rolnej z 1944 roku – s. 57
II. Losy rodów i ich siedzib
- Marcin Chorązki, Świadectwa rodzeństwa Morstinów z Raciborska o okresie PRL – przyczynek do badań pamięci świadków historii ziemiaństwa – s. 79
- Agata Wolska, Pomiędzy trwaniem w etosie a strategią przetrwania. Powojenne losy rodziny Włodków z Dąbrowicy – s. 99
- Anna Wnuk-Bednarczyk, Losy rodziny Piaseckich i majątku Popkowice z perspektywy 1944 roku – s. 117
- Elżbieta Wierzbicka, Witold i Adam Łosiowie – ostatni właściciele Adamowa i Piotrowic w województwie lubelskim – s. 139
- Maciej Rydel, Losy wojenne i powojenne skromnego ziemiaństwa na przykładzie rodzin Rydlów i Kopeckich – s. 159
- Anna Leśniczuk, Wojenne i powojenne losy siedzib ziemiańskich oraz ich właścicieli na terenie powiatu bialskiego – s. 181
III. Rodowe zbiory, galerie
- Aldona Cholewianka-Kruszyńska, Wysocka galeria Zamoyskich podczas I i II wojny światowej i jej związki z łańcuckim zamkiem Potockich – s. 195
- Izabella Wiercińska, Zespoły portretowe galerii rodowych w miniaturze ze zbiorów ks. Czartoryskich z Gołuchowa i hr. Zamoyskich z Kozłówki. Historyczne treści w przekazie ikonograficznym – s. 231
IV. Próby zachowania etosu
- Paweł Orłowski, Przedwojenni oficerowie nośnikami tradycji II RP w Ludowym Wojsku Polskim. Zarys problematyki – s. 269
Noty o autorach – s. 283 · Indeks osób – s. 287 · Indeks miejscowości – s. 299
Materiały VIII sesji naukowej „Losy rodzin i siedzib ziemiańskich z perspektywy roku 1944”, zorganizowanej w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce w dniach 17–18 października 2024 roku. Publikacja zawiera noty o autorach, indeks osób i indeks miejscowości.
-
Data publikacji: 2026-08-15
Lex Salica według wydania Romualda Hubego (1867) – edycja i przekład
Prawo salickie Franków to nie tylko zbiór norm karnych, procesowych, rodzinnych i spadkowych. To także świadectwo życia społecznego, mentalności i systemu wartości wspólnoty, w której powstało. Jego spisanie wiąże się z okresem formowania państwowości frankijskiej za panowania Chlodwiga I (481–511) – gdy rozrastające się imperium Franków objęło ziemie funkcjonujące dotąd w tradycji prawa rzymskiego, uporządkowanie własnych norm zwyczajowych stało się koniecznością.
Podstawą niniejszej publikacji jest klasyczna edycja Romualda Hubego Prawo salickie podług tekstu rękopisu Biblioteki Głównej Warszawskiej z 1867 roku – do dziś jedno z najważniejszych osiągnięć polskiej nauki historycznoprawnej. Hube oparł ją na pergaminowym kodeksie spisanym minuskułą karolińską przed rokiem 1000, przechowywanym obecnie w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie. Rękopis ma charakter kompilacyjny: obok prologu, spisu rozdziałów i zasadniczego tekstu ustawy zawiera również dekret króla Childeberta oraz inne teksty prawne i kanoniczne – dzięki czemu pokazuje, jak normy prawne faktycznie funkcjonowały i były przekazywane we wczesnym średniowieczu.
Książka zawiera:
- tekst łaciński wiernie odtworzony według wydania Hubego,
- równoległy przekład na język polski, zachowujący pełną zgodność segmentową z oryginałem,
- komentarz edytorski objaśniający zasady opracowania i przekładu,
- wstęp Hubego w zmodernizowanej, uwspółcześnionej redakcji,
- biogram Romualda Hubego,
- reprodukcje rękopisu warszawskiego.
Przyjęta metoda przekładu opiera się na zasadzie wierności – bez parafraz i skrótów, przy zachowaniu czytelności polszczyzny. Terminologia prawna została ujednolicona i podporządkowana realiom epoki, bez anachronicznych odpowiedników. Celem nie jest interpretacja ani modernizacja treści norm, lecz udostępnienie tekstu w formie możliwie najbliższej oryginałowi.
Publikacja adresowana jest do historyków prawa, mediewistów, filologów klasycznych, studentów prawa i historii, a także do wszystkich zainteresowanych korzeniami europejskiej kultury prawnej.
-
Data publikacji: 2026-07-31
Architektura jest opowieścią. Modernizm
Krakowskie Przedmieście jest jak oś czasu. Idąc od Zamku do skrzyżowania z Lipową i Alejami Racławickimi, mija się romanizm, gotyk, renesans lubelski, manieryzm, barok, klasycyzm, neogotyk, eklektyzm, secesję — tysiąc lat historii budowlanej w dwie godziny spokojnego marszu. Na samym końcu tej osi stoi modernizm. I właśnie tam, gdzie trakt się kończy, większość turystów zawraca.
Ta książka jest zaproszeniem do skrętu w przecznicę.
Autorka traktuje architekturę jako opowieść — nie tylko zestaw rozwiązań funkcjonalnych i estetycznych, ale język, który da się odczytać, jeśli zna się jego litery i ich konotacje. Budynek mówi o czasach, w których powstał, i o ludziach, którzy go stawiali. Międzywojenny modernizm Lublina jest w tym sensie opowieścią o budowaniu II Rzeczypospolitej w duchu nowoczesności i postępu.
Opracowanie obejmuje ponad 40 obiektów ze śródmiejskich ulic: Jasnej, Chopina, Skłodowskiej, Spokojnej i Obrońców Pokoju. Znajdziemy tu zarówno realizacje o randze światowej — kamienicę przy Jasnej 8 czy Bank Rolny przy Chopina — jak i domy dochodowe utrzymane w stylu charakterystycznym dla Lublina, projektowane przez lokalnych architektów.
Podstawą są źródła archiwalne. Autorka sięgnęła głównie do zbiorów Archiwum Państwowego w Lublinie, wydobywając z dokumentacji nie tylko cechy stylowe poszczególnych realizacji, ale też ciekawostki i anegdoty — materiał, który przewodnik może od razu wpleść w narrację.
Książka ma też wymiar interwencyjny. Wiele z opisanych budynków nie jest dziś rozpoznawanych jako dziedzictwo architektoniczne i przechodzi bezrefleksyjną modernizację. Pod styropianem znikają tynki szlachetne, detale, płytki klinkierowe i metaloplastyka — taśmowe balustrady balkonów, kraty, oryginalne tabliczki adresowe, ozdobne uchwyty na flagi. Opisanie tych obiektów jest pierwszym krokiem do ich ocalenia.
Dla kogo: przewodników miejskich i pilotów wycieczek, historyków sztuki i architektury, konserwatorów zabytków, studentów kierunków architektonicznych i turystycznych, miłośników modernizmu, a także mieszkańców Lublina ciekawych, obok czego codziennie przechodzą.
Spis treści:
1. Wprowadzenie / 72. Układ urbanistyczny Lublina a obszary modernistycznej zabudowy mieszkaniowej / 93. Podstawy prawne architektury II RP / 104. Modernistyczny dom czynszowy / 175. Tynki szlachetne i detale / 206. Zieleń miejska i prywatna / 227. Architekci lubelskiego modernizmu / 238. Podsumowanie / 24Źródła / 27Literatura / 27LEKSYKON OBIEKTÓW ARCHITEKTONICZNYCH / 29Detale architektury modernistycznej w Lublinie / 131 -
Data publikacji: 2026-07-07
Bruno z Kwerfurtu, Żywot Pięciu Braci Męczenników
Nowe, filologicznie opracowane wydanie jednego z najważniejszych tekstów hagiograficznych przełomu X i XI wieku — z równoległym przekładem polskim. To zarazem świadectwo duchowości monastycznej i teologii męczeństwa oraz pierwszorzędne źródło do dziejów chrystianizacji ziem polskich i relacji religijno-politycznych Europy Środkowo-Wschodniej w dobie wczesnopiastowskiej.
Dzieło opisuje męczeństwo Pięciu Braci, którzy zginęli w 1003 roku w okolicach Międzyrzecza: włoskich eremitów Benedykta i Jana, uczniów św. Romualda, słowiańskich braci Izaaka i Mateusza oraz najmłodszego Krystyna. To właśnie oni — kanonizowani w 1004 roku — byli pierwszymi świętymi wywodzącymi się z tej ziemi.
Autor, św. Bruno z Kwerfurtu (ok. 974–1009), benedyktyn, arcybiskup misyjny i wybitny pisarz epoki ottońskiej, kapelan cesarza Ottona III, związany z dworem Bolesława Chrobrego, zginął śmiercią męczeńską podczas misji wśród Prusów i Jaćwingów.
Podstawą tekstu łacińskiego jest wydanie krytyczne Jadwigi Karwasińskiej (MPH, series nova, t. IV) z uwzględnieniem tradycji rękopiśmiennej (MGH, ed. R. Kade). Tekst poddano umiarkowanej normalizacji ortograficznej z zachowaniem integralności retorycznej oryginału; przekład ma charakter źródłowy i literalny. Całość dopełnia zamieszczona w Aneksie relacja Wiperta o misji i śmierci Brunona.
Publikacja adresowana do historyków, teologów, mediewistów, literaturoznawców oraz wszystkich zainteresowanych duchowością i kulturą wczesnego średniowiecza.
-
Data publikacji: 2026-06-30
Między rutyną a nowoczesnością. Ziemiaństwo Lubelszczyzny i Podlasia wobec rolnictwa i wsi w okresie międzypowstaniowym (1831–1863)
Między rutyną a nowoczesnością. Ziemiaństwo Lubelszczyzny i Podlasia wobec rolnictwa i wsi w okresie międzypowstaniowym (1831–1863)
Autor: Andrzej Przegaliński
Co działo się na lubelskiej i podlaskiej wsi między dwoma zrywami — powstaniem listopadowym a styczniowym? To epoka schyłku gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej: świat rozpięty między siłą tradycji a pierwszymi, nieśmiałymi zwiastunami nowoczesności. Andrzej Przegaliński przygląda się tym trzem dekadom z perspektywy dworu ziemiańskiego, nierozłącznie związanego z losem chłopskiej wsi, i prowadzi czytelnika od „okowów rutyny” ku „gronu pionierów postępu i modernizacji”.
Autor pokazuje środowisko, które nie było monolitem. Obok gospodarskiej rutyny, ekstensywnego myślenia o pracy na roli i wstecznego stosunku do chłopów rodziły się inicjatywy nowatorów — dziedziców stawiających na wiedzę fachową, przedsiębiorczość i modernizację, skupionych między innymi wokół Klemensowa i Towarzystwa Rolniczego. To opowieść o ścieraniu się stagnacji z postępem, o blaskach i cieniach ziemiańskiego gospodarowania oraz o determinantach politycznych epoki paskiewiczowskiej, które przez niemal ćwierć wieku hamowały rozwój.
Książka jest pomyślana jako synteza — suma wiedzy narosłej przez pokolenia historyków i regionalistów oraz owoc wieloletnich studiów autora. Świadomie napisana z lekkością: czerpie z pisarstwa eseistycznego, rezygnuje ze sztywnego podziału na rozdziały i ogranicza do minimum nużące wyliczenia statystyczne, zachowując przy tym pełny rygor naukowy. Dzięki temu pozostaje przystępna i wciągająca.
To lektura dla miłośników historii lokalnej i regionalnej Lubelszczyzny oraz Podlasia, a zarazem rzetelny punkt wyjścia dla historyków — asumpt do dalszych badań i studiów porównawczych.
Spis treści
Zamiast wstępu — s. 9 W okowach rutyny — s. 13 Ku nowoczesności. W gronie pionierów postępu i modernizacji — s. 114 Zamiast zakończenia — s. 179 Spis ilustracji — s. 185 Bibliografia — s. 187 Indeks osób — s. 225
-
Data publikacji: 2026-06-16
Gawędy Zahorodyńskie
Ula nie patrząc na mody, trendy i na to co wypada, a czego nie, posługując się poezją jako nośnikiem, a nie sztuką dla sztuki, stworzyła coś, co w moim odczuciu, ma wartość nieprzemijającą. Pamięć ludzka jest zawodna. Umiera z ostatnim żywym świadkiem. To, co jeszcze „wczoraj” było całkiem wyraźne, „jutro” zaciera się jak zużyta taśma filmowa. A jeśli wciąż żyje to tylko dlatego, że ktoś właśnie, zatrzymał ją w rzeźbie, obrazie, słowie lub dźwięku. I to właśnie zrobiła Ula. Ktoś za pięćdziesiąt, może sto lat sięgnie po zakurzoną książkę na zapomnianej półce bibliotecznej (a może raczej wciśnie zakurzony klawisz na swoim smartfonie) i odkryje świat, którego już od dawna nie będzie.Marek Miszczuk – grajek z miasteczka Ch.
Zapraszamy do lektury najnowszego tomiku autorstwa Urszuli Katarzyny Bydlińskiej. Gawędy Zahorodyńskie to niezwykła podróż – nie tylko w czasie.SPIS TREŚCI
-
Taka gmina – s. 7
-
Podziękowania – s. 14
-
Sen Lesława – s. 16
-
Gawęda o Majdanie Zahorodyńskim – s. 20
-
Opowieść o modrzewiowym dworze – s. 24
-
Mogilnica – s. 29
-
Trzy tygodnie – s. 34
-
Szmaty chałaty – s. 40
-
Kazik i Hela – s. 43
-
Cud św. Antoniego – s. 46
-
Łowy – s. 49
-
Półpoście – s. 52
-
Krzywda Jankiela – s. 55
-
Diabelska sprawka – s. 59
-
Dziady – s. 63
-
Gorzko, gorzko – s. 67
-
Łapanka – s. 70
-
Skarb – s. 75
-
Pod osłoną nocy – s. 79
-
Zupa rybna – s. 83
-
Bez pożegnania – s. 86
-
Skrzydła anioła – s. 89
-
Herody – s. 93
-
Niesforny Boguś – s. 97
-
Stary chodak Makoskiego – s. 100
-
Kartoflisko – s. 103
-
Tarapaty – s. 105
-
Siostrzyczka i brat – s. 108
-
Makatka – s. 111
-
Piosenki – s. 113
-
Posłowie – s. 122
-
Biogramy – s. 124
-
-
Data publikacji: 2026-02-25
Ocalić od zapomnienia. Studia z dziejów ziemian z Jastkowa i okolic w XIX i XX wieku
Ocalić od zapomnienia. Studia z dziejów ziemian z Jastkowa i okolic w XIX i XX wieku
Autor: Andrzej Przegaliński
Czy mury dawnych dworów wciąż szepczą historie swoich właścicieli? Andrzej Przegaliński udowadnia, że tak. Publikacja „Ocalić od zapomnienia” to starannie opracowany zbiór studiów historycznych, który przywraca pamięć o rodach ziemiańskich kształtujących krajobraz społeczny, kulturalny i gospodarczy dzisiejszej gminy Jastków na przestrzeni dwóch stuleci.
Co znajdziesz w środku?
Książka nie jest jedynie suchym zapisem faktów, lecz wielowymiarowym portretem warstwy ziemiańskiej. Autor prowadzi nas przez:
-
Historie dóbr i rodów: Poznajemy losy Lingenauów w Dąbrowicy i Płouszowicach oraz potęgę rodu Budnych herbu Jastrzębiec, którzy rządzili Jastkowem aż do dramatycznego roku 1944.
-
Galerię niezwykłych postaci: Autor przybliża sylwetki wybitnych gospodarzy, takich jak Antoni Bobrowski czy Kazimierz Piaszczyński ze Snopkowa – pasjonatów i wizjonerów, którzy zasłynęli nowoczesną hodowlą koni, trzody chlewnej, a nawet egzotycznych owiec karakułów.
-
Życie w epoce zaborów: Rozważania nad aktywnością społeczną i kulturalną ziemian, którzy w trudnych czasach niewoli potrafili pielęgnować polskość i dbać o rozwój lokalnych wspólnot.
Dlaczego warto sięgnąć po tę publikację?
„Jeśli książka poszerzy Państwa wiedzę o przeszłości i zachęci do własnych poszukiwań, uznam swój cel za spełniony” – pisze we wstępie autor.
Książka stanowi poprawione i rozszerzone wydanie artykułów publikowanych na przestrzeni lat, wzbogacone o unikatowy, często publikowany po raz pierwszy materiał ilustracyjny. Dzięki solidnej podstawie naukowej (bibliografia, indeks osób) jest nieocenionym źródłem dla historyków, a dzięki przystępnemu językowi – wciągającą lekturą dla każdego mieszkańca okolic Lublina i miłośnika genealogii.
To pozycja obowiązkowa dla tych, którzy chcą zrozumieć, jak przeszłość dawnych majątków ziemskich wciąż oddziałuje na współczesny charakter Jastkowa i okolic.
Spis treści
-
Od autora (str. 9)
W źródłach zapisane
-
Dzieje Dąbrowicy i Płouszowic jako władztwa rodziny Lingenauów (1791–1879). Historia dóbr w świetle dokumentów hipotecznych i notarialnych (str. 11)
-
Z rozważań nad społeczną i kulturalną aktywnością ziemiaństwa z okolic Jastkowa w epoce zaborów (str. 45)
Z galerii ziemian lubelskich
-
Antoni Bobrowski ze Snopkowa (1825–1895) – zasłużony hodowca koni i trzody chlewnej (str. 89)
-
Kazimierz Piaszczyński ze Snopkowa – hodowca koni, trzody chlewnej i owiec karakułów. Zarys działalności hodowlanej w latach 1895–1914 (str. 111)
Monografie rodów i dóbr
-
Dobra ziemskie w Jastkowie w epoce rodziny Budnych herbu Jastrzębiec (1863–1944). Zarys dziejów na tle historii rodu (str. 133)
Dodatki
-
Spis ilustracji (str. 193)
-
Bibliografia (str. 197)
-
Indeks osób (str. 227)
-
-
Data publikacji: 20. stycznia 2026
Śląsk. Regiony. Dzieje. Dziedzictwo. Krajobrazy. Dwie metropolie. Funkcje
Śląsk: Wielokulturowe Serce Europy. Fascynująca podróż przez wieki i krajobrazy
Odkryj Śląsk, jakiego nie znałeś – krainę, gdzie historia trzech narodów splata się w jedną z najbardziej fascynujących opowieści środkowej Europy.
Adam Bajcar zaprasza w niezwykłą podróż po makroregionie, który przez ponad tysiąc lat był tyglem kultur: polskiej, czeskiej i niemieckiej. To nie jest tylko suchy opis faktów, to barwna panorama dziedzictwa, które przetrwało próby czasu, zmiany granic i dziejowe burze.
Dlaczego warto sięgnąć po tę publikację?
-
Zrozumiesz fenomen śląskiej tożsamości: Poznasz losy regionu od piastowskich korzeni, przez panowanie czeskich Luksemburgów i habsburski przepych, aż po pruski rygor i współczesne oblicze Polski i Czech.
-
Odkryjesz architektoniczne perły: Autor z pasją prowadzi czytelnika od surowych romańskich murów i gotyckich katedr, przez olśniewający barok inspirowany czeską szkołą, aż po modernistyczne wizje XX wieku.
-
Poznasz tajemnice dynastii: Czy wiesz, że śląscy Piastowie panowali tu aż 300 lat dłużej niż w Koronie? Książka przybliża ich imponujące nekropolie, zamki i rezydencje, które do dziś świadczą o dawnej potędze.
-
Zobaczysz kontrast dwóch metropolii: Porównaj historyczny blask Wrocławia – „miasta stu mostów” – z industrialną energią Metropolii Silesia, gdzie tradycja górnicza buduje nowoczesną tożsamość pogranicza.
-
Wyruszysz na szlak natury: Od karkonoskich szczytów i tajemniczych Gór Stołowych po malownicze dorzecze Odry – autor pokazuje, jak środowisko naturalne ukształtowało charakter tej ziemi.
Dziedzictwo, które łączy
Książka Adama Bajcara to hołd dla pluralizmu. Autor z niezwykłą starannością dokumentuje ślady polskości ukryte w drewnianych kościółkach Górnego Śląska, bogactwo niemieckiego mieszczaństwa oraz żydowskie ślady obecne w staromiejskich zespołach czterech kultur.
To lektura obowiązkowa dla pasjonatów historii, turystów kulturowych i każdego, kto chce zrozumieć, jak z popiołów wojny i wielkiej wymiany ludności wyłonił się dzisiejszy, dynamicznie rozwijający się Śląsk – region, który swoją przeszłość przekuł w najcenniejszy atut.
Poznaj Śląsk w całym jego urozmaiceniu. Ta książka to klucz do zrozumienia duszy regionu.
Spis treści Wprowadzenie — s. 7 1. REGIONY — s. 11 2. DZIEJE — s. 15 2.1. Śląsk w Polsce Piastów — s. 16 2.2. Śląsk w Królestwie Czeskim — s. 21 2.3. Śląsk w monarchii Habsburgów — s. 27 2.4. Rządy pruskie i niemieckie — s. 35 2.5. Śląsk w międzywojennej Polsce i Czechosłowacji — s. 43 2.6. Śląsk po 1945 roku — s. 45 3. DZIEDZICTWO — s. 53 3.1. Polskie dziedzictwo Śląska — s. 53 3.2. Dziedzictwo Piastów śląskich — s. 61 3.3. Niemieckie dziedzictwo Śląska — s. 64 3.4. Czeskie dziedzictwo Śląska — s. 72 3.5. Dziedzictwo śląskich Żydów — s. 75 4. KRAJOBRAZY — s. 81 4.1. Krajobrazy naturalne — s. 81 4.2. Krajobrazy kulturowe — s. 92 4.2.1. Województwo śląskie — s. 92 4.2.2. Województwo opolskie — s. 103 4.2.3. Województwo dolnośląskie — s. 115 4.2.4. Województwo lubuskie — s. 149 4.2.5. Czeski Śląsk — s. 154 4.2.6. Görlitz z pozostałościami niemieckiego Śląska — s. 159 5. DWIE METROPOLIE — s. 161 5.1. Wrocław — s. 161 5.2. Metropolia Silesia — s. 171 6. FUNKCJE — s. 179 6.1. Ochrona dziedzictwa — s. 179 6.2. Funkcje turystyczne — s. 181 6.3. Funkcje etniczne — s. 183 6.4. Potencjał gospodarczy — s. 184 POSTSCRIPTUM — s. 187 Wybór literatury — s. 189 -
-
Data publikacji: 30. grudnia 2025
Polonia Inter Gentes, nr 6 (2025)
Oddajemy w Państwa ręce szósty numer czasopisma „Polonia Inter Gentes”, który stanowi wieloaspektowe studium nad literaturą, historią oraz współczesną kondycją polskiej diaspory.
W najnowszym wydaniu:
-
W kręgu myśli Herlinga-Grudzińskiego: Artykuły włoskich badaczy analizują relację pisarza z filozofią Benedetta Croce oraz jego rolę jako interpretatora totalitaryzmów.
-
Obraz polskiej diaspory: Szerokie spojrzenie na społeczności polskie w Kanadzie, Turcji i na Litwie, a także analiza sytuacji mniejszości niemieckiej w Polsce. Teksty te dotykają kluczowych kwestii tożsamościowych i językowych.
-
Pamięć i historia (Miscellanea): Publikacja zawiera cenne materiały wspomnieniowe, w tym sylwetkę Juliana Chruszczewskiego oraz pierwszą część opracowania dotyczącego losów żołnierzy II Korpusu Polskiego w kanadyjskiej prowincji Alberta.
Numer ten to zaproszenie do pogłębionej refleksji nad rolą pamięci i literatury w kształtowaniu polskiej tożsamości poza granicami kraju. To lektura obowiązkowa dla badaczy losów polonijnych oraz pasjonatów historii XX wieku.
Spis treści Wprowadzenie (Bartosz Czajka) 7 I. STUDIA Alessandro Ajres Benedetto Croce jako źródło inspiracji literackiej dla Gustawa Herlinga-Grudzińskiego (s. 11) Fiammetta Cioè Liberty, Law and Totalitarianism. Gustaw Herling-Grudziński as an Interpreter of Benedetto Croce (s. 29) Joanna Lustański The Polish language in Canada: selected factors shaping its ethnolinguistic vitality (s. 49) Karl Cordell Where Have all the Germans Gone? Poland’s Diminishing German Minority (s. 71) Gizem Karaköse Between Minority and Diaspora: The Polish Community in Türkiye (s. 85) Aistė Žemaitytė From Historical Identity to Modern Representation: The Evolving Political Role of the Polish Minority in Lithuania – An Overview (s. 1001) II. MISCELANEA wspomnienia i materiały dodatkowe Karl Cordell Memories of Julian Chruszczewski (1924–2010) (s. 123) Aldona Jaworska The Case of the Second Polish Army Corps and Its Veterans Who Made Calgary, Alberta, Canada Their Home after They Finished Farm Work Contracts in the Late 1940s – Part I (s. 139) -
