Między rutyną a nowoczesnością. Ziemiaństwo Lubelszczyzny i Podlasia wobec rolnictwa i wsi w okresie międzypowstaniowym (1831–1863)

Autor: Andrzej Przegaliński

Co działo się na lubelskiej i podlaskiej wsi między dwoma zrywami — powstaniem listopadowym a styczniowym? To epoka schyłku gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej: świat rozpięty między siłą tradycji a pierwszymi, nieśmiałymi zwiastunami nowoczesności. Andrzej Przegaliński przygląda się tym trzem dekadom z perspektywy dworu ziemiańskiego, nierozłącznie związanego z losem chłopskiej wsi, i prowadzi czytelnika od „okowów rutyny” ku „gronu pionierów postępu i modernizacji”.

Autor pokazuje środowisko, które nie było monolitem. Obok gospodarskiej rutyny, ekstensywnego myślenia o pracy na roli i wstecznego stosunku do chłopów rodziły się inicjatywy nowatorów — dziedziców stawiających na wiedzę fachową, przedsiębiorczość i modernizację, skupionych między innymi wokół Klemensowa i Towarzystwa Rolniczego. To opowieść o ścieraniu się stagnacji z postępem, o blaskach i cieniach ziemiańskiego gospodarowania oraz o determinantach politycznych epoki paskiewiczowskiej, które przez niemal ćwierć wieku hamowały rozwój.

Książka jest pomyślana jako synteza — suma wiedzy narosłej przez pokolenia historyków i regionalistów oraz owoc wieloletnich studiów autora. Świadomie napisana z lekkością: czerpie z pisarstwa eseistycznego, rezygnuje ze sztywnego podziału na rozdziały i ogranicza do minimum nużące wyliczenia statystyczne, zachowując przy tym pełny rygor naukowy. Dzięki temu pozostaje przystępna i wciągająca.

To lektura dla miłośników historii lokalnej i regionalnej Lubelszczyzny oraz Podlasia, a zarazem rzetelny punkt wyjścia dla historyków — asumpt do dalszych badań i studiów porównawczych.

Spis treści

Zamiast wstępu — s. 9
W okowach rutyny — s. 13
Ku nowoczesności. W gronie pionierów postępu i modernizacji — s. 114
Zamiast zakończenia — s. 179
Spis ilustracji — s. 185
Bibliografia — s. 187
Indeks osób — s. 225